Radyasyon Kirliliği
Teknoloji hızla gelişiyor ve bu yüzden artık televizyon, radyo, bilgisayar, röntgen ve tomografi gibi pek çok elektronik cihazı sıkça kullanıyoruz. Bu cihazlar, çevreye yaydıkları enerji ile elektromanyetik kirliliğe neden oluyor.
Radyasyon Nedir?
Radyasyon, enerjinin görünmez dalgalar veya parçacıklar şeklinde yayılmasıdır. Maddelerin temel yapı taşı olan atomlar, proton ve nötronlardan oluşan bir çekirdek ile bu çekirdeğin etrafında dönen elektronlardan oluşur. Eğer bir atomun çekirdeğinde nötron sayısı proton sayısından çok fazlaysa, bu atom kararsız olur ve alfa, beta, gama gibi ışınlar yayarak parçalanır. Bu tür maddelere “radyoaktif madde”, yaydıkları ışınlara ise “radyasyon” denir.
Kısaca, bazı cihazlar çevremize görünmez enerji dalgaları yayarak elektromanyetik kirliliğe neden olur ve bazı maddeler kararsız olduklarında çevreye radyasyon yayarlar. Radyoaktif maddeler doğaya bırakıldıklarında yayılırlar, ama zamanla bitkiler, hayvanlar ve insanlar tarafından alınarak birikirler ve yiyeceklerimiz yoluyla bize ulaşırlar. Örneğin doğaya atılan radyoaktif atıkların oluşturduğu radyasyon sulara ve bitkilere oradan toprak örtüsüne geçebilir. Bu yüzden toprak mahsülleri, bu mahsüllerle beslenen hayvanlar, radyasyon sonucu kirlenen hava ve su kaynakları insan ve çevre sağlığı açısından tehdit oluşturabilecek hale gelir. Ayrıca bu radyasyon yayılımı maddeler arası olabileceğindan dolayı radyasyonun yayıldığı ve tehdit oluşturduğu alan da artar.
İnsan ve Çevre Sağlığına Zararları
İnsanların radyasyona maruz kalması oldukça tehlikelidir çünkü insan vücudunda zarar verebileceği yerlerden bazıları şunlardır:
- Lenf bezleri ve dalakta bulunan beyaz kan hücreleri
- Kemik iliğindeki beyaz kan hücreleri
- Deri ve kemik iliğinin ana hücreleri
- Akciğerlerde oksijen emen hücreler
- Safra kanallarındaki hücreler
- Böbrek tüplerindeki hücreler
- İskelet, kas, kemik ve sinir hücreleri
Bazı tür radyasyonlar, hücrelerimizin içindeki DNA’ya zarar verebilecek kadar güçlüdür. DNA zarar gördüğünde, hücreler ölebilir ve bu da dokularımızın zarar görmesine yol açar. Çok küçük bir DNA hasarı bile kalıcı değişiklikler yaparak kansere yol açabilir. Bu nedenle radyasyondan korunmak çok önemlidir, çünkü vücudumuzdaki birçok önemli hücre ve organ zarar görebilir.
Tarihsel Arkaplanı
Hiroşima ve Nagasaki
Örneğin Amerika’nin 1945’te Hiroşima ve Nagasaki’ye attığı nükleer atom bombası sonucu Hiroşima ve Nagasaki’de bombanın etkisiyle yaşamını kaybeden insanların yanı sıra uzun süreli olarak radyoaktif alandan dolayı kanser oranlarının artmasıyla da hayatını kaybeden insanlar olmuştur. (Bkz. Daha fazla bilgi için tıklayınız).
Çernobil
Bir başka örnek vermek gerekirse daha yakın tarihte 1986’da Ukrayna Çernobil’de meydana gelen nükleer santral kazası tarihin en talihsiz ve büyük kazalarından biri olarak bilinir. Nükleer santralde operatörlerdeki bir hata sonucu aşırı enerji üretimi yüzünden gerçekleşen kaza sonucu Çernobil nükleer santralindeki ve yakınındaki tüm insanlar farklı yerlere taşınmak durumunda kalmıştır.
Günümüzde hala Çernobil yaşanılabilir durumda değildir. Peki ya bu kaza sonucu resmi kayıtlarda ölen kişi sayısının yalnızca 35 çalışan olduğunu biliyor muydunuz? Çernobil kazası ve etkileri hakkında daha fazla bilgi edinmek için buraya, Çernobil faciası hakkında bilimsel gerçekler ışığında çekilen kısa diziye göz atmak için buraya tıklayınız.
Bu yazıyı yazarken kullandığımız kaynaklar aşağıda verilmiştir. Üstüne tıklayarak makaleye/sunuma ulaşabilir, daha fazla bilgi edinebilirsiniz.
Gürültü ve Radyasyon Kirliliği
Sürdürülebilir Kalkınma ve Ekolojik Ayak İzi
Sivel TEKELİ